Baran Mert ŞAHİN
Elektrik-Elektronik Mühendisi | Teknik Yönetici — FQC STANDARD Uygunluk Değerlendirme A.Ş.
Elektrik panonuzun önünde izolasyon paspası var mı? Panonun kapağını açan kişi, karşısındaki devrenin şemasını bulabiliyor mu? Bu soruları son bir yılda binlerce tesiste sorduk. FQC STANDARD olarak Eylül 2025’ten bu yana kesinleştirdiğimiz 5.700’ü aşkın elektrik periyodik kontrol raporunun ortak cevabı rahatsız edici: elektrikte her beş rapordan dördü “uygun değildir” kanaatiyle kapanıyor.
| ELEKTRİK RAPORU 5.700+ Eylül 2025 – Temmuz 2026 | UYGUNSUZ RAPOR %82 her 5 rapordan 4’ü | CAN GÜVENLİĞİ RİSKİ %69 hayati bulgu içeren rapor payı |
İlk bakışta bu tablo “tesisatlarımız çürük” diye okunabilir. Gerçek daha rahatsız edici, çünkü daha basit: en sık rastladığımız eksikler mühendislik felaketleri değil, ihmal edilmiş basit önlemler. Listenin zirvesindeki kalemlere bakın — hiçbiri büyük yatırım istemiyor:
| ELEKTRİK İÇ TESİSATINDA EN SIK EKSİKLER (maddenin uygunsuz çıktığı rapor payı) | ||
| Şemalar, talimatlar, devre çizimleri | %79 | |
| Güvenlik devre ayrılması | %64 | |
| Acil aydınlatma | %55 | |
| Koruma cihazı ve terminal etiketleri | %54 | |
| Pano kapak bağlantısı (6 mm²) | %41 | |
| Zemin izolasyonu (izolasyon paspası) | %37 | |
| Ekipman temizlik / bakım durumu | %32 | |
Sorun tek bir rapor türüyle de sınırlı değil. Elektrik ailesinin hangi üyesine bakarsak bakalım, tablo aynı yönü gösteriyor:
| RAPOR TÜRÜNE GÖRE UYGUNSUZ RAPOR ORANI | ||
| Yangın algılama ve uyarı sistemleri | %95,7 | |
| Elektrik iç tesisatı | %88,4 | |
| Jeneratör | %73,2 | |
| Yıldırımdan korunma | %64,1 | |
| Akümülatör (görsel kontrol) | %43,5 | |
| Redresör | %39,9 | |
| Kesintisiz güç kaynağı (UPS) | %22,8 | |
Zirvedeki iki türün içine bakınca sorun netleşiyor. Yangın algılamada sistemler tek tek çalışıyor ama birbiriyle konuşmuyor — asansör, turnike ve bina otomasyonu entegrasyonu raporların yarısında uygunsuz. Yıldırımdan korunmada ise eksik olan işin temeli: tesisatın projesi yok.
| YANGIN ALGILAMA VE UYARI — EN SIK UYGUNSUZ MADDELER (rapor payı) | ||
| Dedektör/buton adreslemesi, yerleşim haritası | %58,2 | |
| Geçiş kontrol sistemleri (turnike, döner kapı) | %50,3 | |
| Asansörlerin yangın anındaki davranışı | %48,0 | |
| Bina otomasyonu ile bağlantı-haberleşme | %47,4 | |
| Kullanma talimatı | %45,4 | |
| Asansör kuyusu / merdiven basınçlandırma | %43,8 | |
| YILDIRIMDAN KORUNMA — EN SIK UYGUNSUZ MADDELER (rapor payı) | ||
| Tesisat projesi yok | %45 | |
| Tesisat tüm alanı korumuyor | %35 | |
| Ana dağıtım panosunda parafudr yok | %21 | |
| İndirme iletkeni kroşelerinde oksitlenme | %17 | |
| AG parafudru (DKD) yok | %16 | |
Basit demek masum demek değil. Elektrik raporlarının yüzde 69’unda can kaybına yol açabilecek nitelikte en az bir bulgu var: çarpılma, yangın, tahliye engeli. Aşağıdaki satırlar, muayene raporlarından birebir alıntıdır:
| SAHADAN DÖRT TUTANAK “Acil aydınlatmanın olmadığı tespit edilmiştir.” — 1.921 raporda benzer bulgu “Zemin izolasyonunun / paspasının olmadığı tespit edilmiştir.” — 1.307 raporda benzer bulgu “Yangın algılama ve uyarı sisteminin aktif olmadığı tespit edilmiştir.” — 228 tesiste benzer bulgu “Jeneratörün elektrik çarpmalarına karşı önlem alınmadığı tespit edilmiştir.” — 139 raporda benzer bulgu |
Peki “uygun değildir” kanaati yazıldıktan sonra ne oluyor? Verinin en sarsıcı cevabı burada. Ekipmanları QR koduyla izleyebildiğimiz raporlar üzerinden uygunsuz ekipmanların izini sürdük:
| UYGUNSUZ ELEKTRİK EKİPMANINA NE OLUYOR? (takip zinciri) | ||
| Kimliklendirilmiş uygunsuz ekipman | 1.951 | |
| ≥ 7 gün sonra yeniden kontrole gelen | 626 | |
| Yeniden kontrolde UYGUN’a dönen | 6 | |
| 626 ekipman yeniden kontrole geldi; yalnızca 6’sı uygun çıktı. Uygunsuz raporların sadece %1,3’ünde takip tarihi planlanmış. | ||
Yani bulgular tespit ediliyor, raporlanıyor — ama giderildiği belgelenmiyor. Periyodik kontrol, kâğıt işi değil; sahadaki son güvenlik bariyerlerinden biridir ve bariyer ancak döngü kapanırsa çalışır. İşverenlere üç somut önerim var:
| ELEKTRİK TARAFINDA ÜÇ ADIM 1 En ucuz kalemlerden başlayın: şema, etiket, izolasyon paspası, acil aydınlatma. Maliyeti düşük, hayat kurtarma payı yüksek. 2 “Uygun değildir” raporunu dosyaya kaldırmayın: her bulguya düzeltici faaliyet açın, giderimi takip kontrolüyle belgeleyin — yeniden kontrole bulgular giderilmeden gelmeyin. 3 Ekipmanlarınızı QR ile kimliklendirin: izlenemeyen ekipmanın giderimi de ölçülemez; ölçülemeyen iyileştirilemez. |
Bir sonraki periyodik kontrolde bu istatistiğin neresinde duracağınız, bugün vereceğiniz kararlara bağlı. Bizim işimiz tespit etmek; gidermek, hepimizin işi.
Veri: FQC STANDARD kalite yönetim sistemi — Eylül 2025 sonrası kesinleşmiş elektrik periyodik kontrol raporları. Yüzdeler rapor kanaati esaslı; takip zinciri QR/ekipman kodu bulunan raporlarla kurulmuştur ve oranlar alt sınırdır.
