Mehmet Tosuner / Kocaeli Anadolu Teknik, Teknik ve Endüstri Meslek Lisesi Elektrik Bölümü
Yıllardır atölyelerde, fabrikalarda ve teknik liselerde genç kardeşlerimize elektriğin temel prensiplerini ve otomasyon sistemlerini anlatıyorum. Ancak meslek hayatım boyunca gördüğüm tek bir gerçek var ki, o da teknik bilginin yanında “İş Güvenliği” bilincinin her şeyden önce geldiğidir.
Günlük hayatımızda evlerimizde tek bir tuşla ışığı yakıyor, fabrikalarda devasa makineleri tek bir panoyla çalıştırıyoruz. Hayatımızı inanılmaz derecede kolaylaştıran bu güç, bir o kadar da acımasız olabilir. Çünkü elektriğin rengi, sesi ve kokusu yoktur! Yaklaştığını göremezsiniz, geldiğini duyamazsınız. Ancak tedbiri elden bıraktığınız an onunla yüzleşirsiniz.
“Bana Bir Şey Olmaz” Demeyin: Elektrikte Şerbetli Olmak Yoktur!
Saha tecrübelerimde ve derslerimde sıkça karşılaştığım en büyük yanlış anlayışlardan biri şudur: “Hocam ben daha önce kaç kere çarpıldım, bana bir şey olmadı!”
Bakın arkadaşlar, elektriğin şakası da, “şerbetlisi” de yoktur. Elektrik kazalarında hayatta kalmanın garantisi sıfırdır. Çarpılma anında sizi öldürmeye yetecek olan 100 mA (miliamper) akım değeri, evinizdeki küçücük bir gece lambasından geçen akımla aynıdır!
Daha da önemlisi, eğer bir kazada ölüm olasılığı %1 bile olsa ve o %1’lik dilimdeki kişi siz olursanız, sizin için ölüm oranı %100’dür. Tıpkı 16 yaşında talihsiz bir elektrik kazası sonucu bütün uzuvlarını kaybeden Philippe Croizon örneğinde olduğu gibi… Hayat bir anlık ihmalle kökten değişebilir.
Beynimiz ve Elektrik: Çarpılma Esnasında Vücudumuzda Ne Oluyor?
Aslında insan vücudu mükemmel bir elektrik ağıdır. Beynimiz; kaslarımıza, kalbimize, akciğerlerimize sinir hücrelerimiz üzerinden milivoltlar seviyesindeki küçük elektrik sinyalleriyle hükmeder.
Ancak dışarıdan bir şebeke akımına (faz hattına) maruz kaldığımızda, vücudumuza giren bu yüksek akım, beynimizin gönderdiği sinyalleri tamamen bozar ve baskı altına alır. Kalbin ritmik temposu durur, kramplar başlar, nefes alamaz hale gelirsiniz. Akım vücuda bir noktadan girer (genellikle elden) ve toprağa ulaşmak için en kısa yolu seçerek diğer elden veya ayaktan çıkar. İşin acı tarafı, akım göğüs kafesinizden geçerken iç organlarınızı ve dokularınızı yakar.
“İnşallah” ve “Maşallah” Bir İş Güvenliği Yöntemi Değildir!
Atölyelerde veya evlerimizde yaptığımız hataların başında aşırı özgüven, acelecilik ve ihmalkarlık geliyor. Şunu açıkça vurgulamak isterim: “İnşallah” ve “Maşallah” demek bir iş güvenliği yöntemi değildir!
Gerek evlerimizde gerekse sanayi tesislerimizde almamız gereken somut, teknik önlemler bellidir:
- Topraklama Şarttır: Elektrik enerjisinin kullanıldığı her yerde gövde kaçaklarına karşı cihazlar mutlaka topraklanmalıdır. Unutmayın: Siz elektriği topraklamazsanız, o sizi topraklar!
- Kaçak Akım Rölesi ve Orijinal Malzeme: Evlerinizde ve iş yerlerinizde mutlaka kaçak akım rölesi kullanın. Bozulan sigortaların etrafına tel sararak çalıştırmaya kalkmayın, orijinal koruma malzemelerinden şaşmayın.
- Islak Zemin ve Islak El Tehlikesi: Nem ve su, vücut direncini düşürerek elektriğin üzerinizden çok daha kolay geçmesine neden olur. Islak elle prize dokunmayın, banyoda cihaz kullanırken iki kat dikkatli olun.
- Yalıtkan Ekipman ve İzolasyon: Elektrikle çalışırken mutlaka yalıtkan tabanlı ayakkabılar giyin, izole edilmiş el aletleri (pense, tornavida) kullanın.
- Panolara “Yılan” Gibi Yaklaşın: Çalıştığınız panolara, kablolara veya kablo demetlerine elinizi uzatırken; “uyuyan bir yılana elinizi uzatıyormuşçasına” tedbirli, dikkatli ve konsantre yaklaşın.
Son Söz: Önce Güvenlik, Sonra İş!
Bir elektrik arızasına müdahale etmeden önce mutlaka ana enerjiyi kesin, kiliti vurun ve “Çalışma Var” uyarı levhanızı asın. Siz çalışırken bir başkasının enerjiyi açmayacağından emin olun. İlk yardım gerektiren bir kaza anında ise panikle kazazedeye çıplak elle dokunmayın; önce elektriği kesin veya yalıtkan bir cisimle (kuru tahta vb.) teması koparın.
İşinizi ne kadar iyi bilirseniz bilin, tüm dikkatinizi işinize vermediğiniz ve kişisel koruyucu donanımlarınızı giymediğiniz sürece risk altındasınız demektir.
Unutmayın; hiçbir iş, sizin hayatınızdan ve sevdiklerinize güvenle sarılmanızdan daha değerli değildir.
